Waarom ‘heel herkenbaar’ de ander soms eenzaam maakt
“Hoe is het?” is waarschijnlijk de meest gestelde vraag ter wereld.
Maar het is vaak ook de meest risicovolle.
Want onbewust weten we het bijna allemaal. Het antwoord ‘niet zo best’ past zelden bij het idee wat we hebben over wat sociaal wenselijk is. We vergeten dan vaak Echt luisteren.
Dus zeggen we: “Ja hoor, druk, maar goed!” En we lopen door.
Maar wat gebeurt er als iemand wél de moed verzamelt om te delen wat er werkelijk speelt?
Daar begint een subtiel, maar cruciaal menselijk spel. Want écht luisteren, zonder inmenging van je eigen verhaal, jouw oordeel of je eigen herkenning, is een zeldzame kunst geworden. Ik merk dat ik het zelf ook zo herken: dat je luistert en denkt: ach ja, ik had laatst zoiets… Maar we vergeten soms hoe verstorend dat kan werken in een relatie.
De valkuil van de gesprek-kaping en aangepast gedrag
Als ik iets persoonlijks of kwetsbaars vertel, merk ik weleens op dat de ander reageert met:
- “Heel herkenbaar, dat had ik laatst ook…”
- “Oh ja, dat ken ik ook” en begint vervolgens aan zijn of haar eigen verhaal
- Of dat diegene zó meeleeft en zelf verdrietig wordt, waardoor ik mijn verhaal opeens moet parkeren om de ánder te gaan troosten.
Hoewel dit vaak uit een goede bedoeling voortkomt, heeft het onderhuids een ander effect. Het zorgt voor (onbewuste) onveiligheid. Echt luisteren naar de ander ontbreekt soms in het gesprek. Dit leidt tot terughoudendheid en afstand. De relatie kan hierdoor beschadigen.
Je merkt dat jouw eigen verhaal er niet helemaal mag zijn. En dus ontstaat er aangepast gedrag. Je leert vertellen wat de ander wil horen. Je houdt je in en vindt dat een pijnlijke constatering. Of je deelt op een gegeven moment helemaal niets meer en speelt altijd maar mooi weer. Dit merk je wanneer iemand weinig deelt uit zichzelf. Vaak is dit vanuit angst voor de reactie daarop. Of door andere pijn, waarbij iemand zich niet helemaal durft te tonen.
Daarnaast ga je alles alleen doen, een patroon dat ik bij mezelf herken. Je weet diep vanbinnen dat je niet helemaal gehoord en begrepen wordt. Daarom voel je de drang om af te sluiten, zodat de pijn beperkt blijft. Daarbij mis je Echt luisteren.
Daarna merk je dat afschermen tijdelijk verlichting geeft. Daarnaast creëert dit gedrag afstand tussen jou en anderen. Het is een vicieuze cirkel die verandering vereist. Om dit te doorbreken, is aandacht voor verbinding nodig. Zo ontstaat ruimte voor betere communicatie en begrip.
Het achterliggende verhaal van de ‘negatieveling’
En dan heb je de mensen die alleen maar negatief zijn over alles. Een beroepschagrijn, iemand die altijd ellenlange, vervelende verhalen vertelt. Dan denk je op den duur: mwah, laat maar.
Maar, daar zit altijd een verhaal achter.
Daarnaast zijn mensen die dit soort patronen vertonen vaak overspoeld met onverwerkte emoties uit hun kinderjaren.
Omdat die emoties er toen niet mochten zijn, hebben ze nooit geleerd hoe ze met ongemakken omgaan.
Daarnaast hebben ze hele onhandige, niet-werkende en voor anderen soms ‘vervelende’ patronen ontwikkeld, terwijl Echt luisteren ontbreekt.
Dat betekent niet dat je alles maar moet accepteren van iemand. Maar het besef dat er een kwetsbare oorzaak onder ligt, verandert wel de blik waarmee je naar de ander kijkt.
De oplossing: waarom wel blijven delen belangrijk is
De truc, uiteindelijk, schuilt ‘m in: wél blijven delen. Ook wanneer je merkt dat dit niet helemaal zo open ontvangen wordt als je hoopte.
Kies natuurlijk je mensen uit bij wie je wel en niet deelt. Maar sommige mensen luisteren écht, en zijn oprecht begaan met je. Anderen luisteren door te vertellen hoe het ook met hen gaat. Dat zijn de mensen die denken dat jij dat fijn vindt. Of omdat ze de kans zien even hun eigen verhaal te delen. En soms is het ook: gedeelde smart, of begrip vanuit herkenning waardoor je weet dat je niet de enige bent.
Wat is er nodig om écht gehoord en begrepen te worden?
Maar om toch écht gehoord en begrepen te worden, hebben we meestal iets anders nodig:
- Stilte tijdens het vertellen: De ruimte om je verhaal te doen zonder dat er direct tussendoor gepraat wordt.
- Gericht doorvragen: Niet invullen, maar willen weten hoe het voor de ander is.
- Oprecht begrip: Bevestiging die voelbaar is in de onderstroom, en niet uit sociaal gewenst gedrag voortkomt (want dat is te voelen, ook als het niet bewust benoemd kan worden).
- Een korte anekdote (optioneel): Hooguit een heel korte erkenning dat je het herkent vanuit eigen ervaring, niet meer dan dat, tenzij de ander daar zelf op doorvraagt. Het verhaal blijft volledig bij de verteller.
Empathisch luisteren: je verplaatsen in het leven van de ander
Lukt het je niet om je echt te verplaatsen in de ander? Dan gaan mensen vaak vanuit zichzelf redeneren. Maar daar loopt het mis: de ander ben jij niet!
Je hebt iets anders nodig: je verplaatsen in het leven van de ander alsof jij de ander bent. En ook al mis je misschien de exacte ervaring van dat specifieke leven, je kunt je al zoveel beter een inschatting maken dan wanneer je alles langs de meetlat van je eigen leven, ervaringen en oordelen legt.
Voor mijzelf geldt dat ik in een paar seconden een voorstelling heb gemaakt van hoe dat moet zijn voor de ander. Ik voel mee, ik zie de film voor me afgespeeld. Rekening houdend met mijn projecties, eigen innerlijke delen, en het ego. Ik ben me er terdege van bewust dat dit niet voor iedereen zo vanzelfsprekend is, maar het is wel te trainen.
Praktische oefening: zo oefen je met oprecht luisteren
De volgende keer dat iemand tegenover je zit en zijn of haar verhaal deelt, probeer dan eens heel bewust dit te doen:
- Laat die eerste impuls om te reageren met je eigen herkenning (“Oh, dat had ik ook!”) even los.
- Geef 2 a 3 seconden (of meer) stilte als de ander uitgesproken is.
- Vraag niet naar de feiten, maar vraag: “Hoe is dat dan voor jou?” of “Wat deed dat met je?”
Voel maar eens wat er in de onderstroom ontstaat op het moment dat de ander écht de ruimte krijgt om alleen te zijn in zijn of haar verhaal.
